Få kontroll på svake verb i nynorsk

Shutterstock 413965783

For mange kan nynorsk vere ei utfordring i skolen og kan ofte bli forbunde med eit hav av grammatiske reglar. I starten kan ein også tenkje at ein skal lære eit heilt nytt språk. Slik er det heldigvis ikkje! Nynorsk er på mange måtar likt bokmål og med god hjelp frå språkkjensla di kjem du langt på veg til å bli ein god nynorskbrukar. Mange ord er helt like og setningsoppbygginga er også stort sett identisk med bokmål.

Likevel kjem ein ikkje utanom grammatikk når det kjem til sidemålet. I dette innlegget skal eg difor gje ei kort innføring av dei grunnleggande reglane for svake verb. Om du får kontroll på desse reglane vil du allereie vere på god veg til å skrive gode tekstar på nynorsk.

Første bod ved verbbøying – ver konsekvent!

Nynorsk er eit skriftspråk som inneheld mange valmoglegheiter, og dette er ikkje eit unnatak når det kjem til verba. Allereie ved å sjå på infinitiv (infinitiv er den ubøygde forma til verbet, til dømes å hoppe), ser ein at ein må ta eit val.

I nynorsk kan ein velje om ein vil bruke infinitivsendinga –a eller –e. Det er rett å skrive både å hoppa og å hoppe, men det er viktig å vere konsekvent. Det vil seie at du ikkje kan skrive å hoppe i ei setning for deretter å skrive å kasta i neste.

Fire grupper av svake verb

På norsk skil ein mellom svake og sterke verb. Eg skal ta for meg den første gruppa. Det er verb som har ending i preteritum (altså det ein gjorde i går, til dømes eg hoppa). Svake verb består av fire grupper: a-verb, e-verb, fortjelje-veb og nå-verb.

A-verb

Den første gruppa, a-verb, er verb som på bokmål får endinga –et eller-a i preteritum (til dømes: i går danset/dansa jeg). På nynorsk skal dessa verba alltid ha ending–a i preteritum og perfektum (det ein har gjort) , og i presens (det ein gjer no) har dei endinga –ar:

Å kaste – kaster – kasta – har kasta

Å sykle – syklar –sykla – har sykla

E-verb

Mange e-verb blir bøygde som i bokmål, så her kan du bruke språkkjensla di. Men hovudregel er at dei får endinga –er i presens og endinga –te eller –de i preteritum:

Å kjøpe- kjøper – kjøpte- har kjøpt

Å sende – sender – sende – har sendt

Å greie – greier – greidde – har greidd

For å vite om verbet endar på –te eller –de i preteritum må ein sjå på stammen. Stammen er den delen av verbet som ikkje forandrar seg når det blir bøygd. Det er altså den delen som står igjen når ein tar bort endinga. Stammen til verbet å kjøpe er kjøp. Reglane for endinga til e-verbet blir difor:

  • E-verb med stamme som endar på f, l, s, k, p, t eller r får endinga –te i preteritum o –t i perfektum.
  • E-verb med stamme som endar på vokal eller konsonantane d, g eller v får endinga –de/dde i preteritum. Om stammen endar på vokal får verbet endinga -dde og om han endar på konsonant får han endinga –de.

Fortelje-verb

Fortelje-verb er verb som har –je i infinitiv og inga ending i presens. Desse verba har ofte vokalskifte (det vil seie at dei byter vokal når dei blir bøygde, til dømes frå e til a: å telje -> talde). Hovudregel er at dei har vokalskifte i preteritum og perfektum:

Å fortelje – fortel – fortalde – har fortalt

Å spørje – spør – spurde – har spurt

Nå-verb

Den siste gruppa med svake verb er nå-verb. Desse verba har berre éi staving i infinitiv, og bøyinga er som på bokmål:

Å nå – når – nådde – har nådd

Å tru – trur – trudde – har trudd

Uregelrette svake verb

Det er dessverre ikkje alle verb som følgjer reglane eg har nemnd. Desse verba blir kalla uregelrette. Det er heldigvis ikkje så mange av dei, men dei er mykje brukt, og det er difor viktig at du puggar dei. Her kjem bøyinga til nokre uregelrette verb:

Å gjere – gjer – gjorde – har gjort

Å vite – veit – visste – har visst

Å seie – seier – sa – har sagt

Å vilje – vil – ville – har vilja

Å skulle – skal – skulle – har skulla

Det er viktig å øve!

For å bli god til å skrive nynorsk er det viktig å øve. På sidene til Språkrådet finn du mange nyttige øvingsoppgåver. Prøv deg gjerne på svake verb etter å ha lese dette innlegget: http://elevrom.sprakradet.no/skolen/ovingar

Til slutt! Det er viktig å hugse på at du gradvis skal meistre å skrive på sidemålet, slik at du ikkje kan ta tak i alle reglane på ein gong. Når desse reglane er på plass, kan du ta fatt på fleire. Hugs at du er på skolen for å lære!

Lykke til!

Tiril e1521109407848

Tiril Evensen-Lie

Mentor, MentorNorge

Kom i gang her

3 gode grunner til å velge MentorNorge

Infograf prosenter new
Infograf tall new 2
Infograf soyler new

Skal vi hjelpe dere også?


Vi kontakter deg innen 24 timer - ingen forpliktelse!

Merk: vi tar kun vare på dine opplysninger dersom du opprettes som kunde.

Nordens største privatundervisningstilbyder

MentorNorge er Norges største og eneste landsdekkende privatundervisningsbedrift. De siste år har våre over 1000 mentorer (privatlærere) gjort en forskjell hos over 10.000 elever i hele Norge. Vi dekker hele landet, fysisk og over nett, og har helt sikkert også en mentor til dere. 

Norway

Åpningstider

Mandag-torsdag

9:00 - 20:00

Fredag

9:00 - 16:00

Lørdag

Stengt

Søndag

Stengt